Nehrybka

Pierwsza pisana wzmianka o Nehrybce pochodzi z XIV wieku. W dokumencie wydanym w roku 1389, którym Władysław Jagiełło nadał Przemyślowi prawa magdeburskie i 100 łanów frankońskich wieś wymieniona jest jako „Nehrzebka”. Za czasów Rzeczypospolitej Nehrybka należała do dóbr koronnych do starostwa przemyskiego. W 1880 roku liczyła 610 mieszkańców, w tym zaledwie 15 obrządku rzym.-kat. We wsi znajdowała się wówczas cerkiew oraz szkoła 1 klasowa. Przez wieś przebiegała kolej galicyjsko-węgierska (obecna linia kolejowa do Malhowic) oraz gościniec przemysko-dobromilski (ob. droga woj. Przemyśl-Hermanowice – gr. państwa).

W przeciągu wieków jej nazwa wielokrotnie się zmieniała i dzisiaj nazywa się Nehrybka. Jej płożenie przy głównych szlakach handlowych ciągnących się od północy przez Przemyśl na południe dało bardzo duże możliwości rozwoju. Nehrybka od wschodu graniczy z Łuczycami, od południa z Hermanowicami, zaś od zachodu z Pikulicami, a od północy z Przemyślem. Obszary Nehrybki położone są na pograniczu regionów fizyczno-geograficznych, co wpływa na różnorodność ukształtowania okolicznych terenów. Ziemie te przecinają cieki wodne, z jednej strony Potok Malinowski i Jawor, a od wschodu rzeka Wiar licząca 64 kilometry. Płaskie ukształtowanie terenu wpłynęło na rozwój rolnictwa. Pobliskie rzeki zapewniały w dawnych czasach mieszkańcom wodę oraz siłę napędową do młyna wodnego. Dodatkowo Wiar pełnił rolę naturalnej fosy, która broniła mieszkańców przed atakami od wschodu. O atrakcyjności położenia Nehrybki świadczą dziesiątki stanowisk archeologicznych porozrzucanych po całym jej obszarze. Nazwa tej miejscowości pojawiła się po raz pierwszy w roku 1363. Z datą tą związana jest postać proboszcza prawosławnego Jakuba. Następną datą, która mówi o istnieniu wsi, jest rok 1389, w którym król Władysław Jagiełło nadał Przemyślowi sto łanów frankońskich i prawo magdeburskie, zaczynając od granic Nehrzebki. Miejscowość posiadała prawo ruskie, co potwierdził dokument wydany przez króla Michała Korybuta Wiśniowieckiego. O ruskim pochodzeniu świadczył także słup drogowy z napisami w języku staroruskim, który stał jeszcze przed I wojną światową w odległości siedmiu minut od głównej drogi. Widniała na nim postać Ukrzyżowanego. Za prawdopodobne miejsce położenia słupa przyjąć można okolice dzisiejszego pomnika ku czci pomordowanych jeńców wojennych. W czasach prehistorycznych znajdowała się tam osada. Nehrybka należała do dóbr koronnych, była więc wsią królewską, którą administrowało starostwo w Przemyślu. Przełomowym rokiem w dziejach miejscowości był rok 1772, kiedy to Nehrybka wraz z innymi ziemiami w czasie I rozbioru weszła w skład monarchii austriackiej. Władze monarchii po krótkim czasie sprzedały miejscowość hrabiemu Cetnerowi.

W czasach przedrozbiorowych (1628 r.) Nehrybka leżała w powiecie przemyskim na ziemi przemyskiej, która wchodziła wraz z czterema innymi ziemiami w skład województwa ruskiego z siedzibą we Lwowie. W 1651 roku miejscowość była własnością częściowo królewską, a częściowo należała do uposażenia kapituły przemyskiej obrządku łacińskiego. Wiemy, że w 1658 roku w Nehrybce był młyn. W 1674 roku jedna część miejscowości należała do własności królewskich, a druga do Pawła Nehrebeckiego. W drugiej połowie XVIII wieku Nehrybka miała powierzchnię 6,09 km2, na której mieszkało 532 osoby, w tym 80 rzymskokatolików, 432 grekokatolików i 29 Żydów. Miejscowość posiadała charakter wieloetniczny. Według spisu z 1858 roku w Nehrybce mieszkało 567 osób. W roku 1868 wieś należała administracyjnie do powiatu przemyskiego, parafii rzymskokatolickiej w Przemyślu, a w samej wsi istniała parafia greckokatolicka. Powierzchnia gruntów wynosiła 985 morgów niższo-austriackich. Większość z nich była orna i należała do „dużych właścicieli ziemskich”, tj. Konstantego księcia Czartoryskiego oraz Karola Bielawskiego. W 1909 roku właścicielem był Hieronim książę Lubomirski. Sąd powiatowy, urząd podatkowy i notariat mieściły się w Przemyślu. W miejscowości była szkoła, w której mieściła się jedna klasa.

Nehrybka leżała na terenie województwa lwowskiego. Podlegała ona pod Powiatową Komendę Policji Państwowej w Przemyślu. Podczas budowy Twierdzy Przemyśl na terytorium Nehrybki wybudowano Baterię 2 „Nehrybka”, która miała chronić przestrzeń między pierwszym, a drugim pierścieniem obronnym. Z tego też powodu mieszkańcy nie mogli budować domów w pobliżu fortów. W 1914 roku Nehrybka należała do Karoliny księżnej Lubomirskiej. Posterunek policji był w Pikulicach, a Komenda Uzupełniająca Obrony Krajowej nr 10 w Przemyślu, a Wyższy Sąd Krajowy we Lwowie. W Przemyślu był Sąd Obwodowy i Prokuratura Państwa. W 1939 roku Nehrybka weszła w skład nowej gminy wiejskiej w Hermanowicach.

W latach 1914-1918 toczyła się I wojna światowa. Ziemie Nehrybeckie szczególnie podczas pierwszego oblężenia były atakowane przez Rosjan. Z chwilą klęski państw centralnych, czyli Niemiec i Austro-Węgier, powstała dla Nehrybki szansa przyłączenia się do powstającego państwa polskiego. Rozpoczął się najgorszy dla miejscowości okres w dziejach. U Rusinów wyznania greckokatolickiego mieszkających większością w Nehrybce oraz okolicach powstała świadomość, że są odrębnym narodem i chcą mieć własne państwo. Problem polegał na tym, że przez setki lat ziemie, na których Ukraińcy chcieli stworzyć to państwo, należały do Polski. Tuż przed zakończeniem I wojny światowej zdemobilizowani żołnierze obu narodów pochodzący z Galicji na nowo uzbroili się i zaczęli walczyć o przynależność tych terenów do swoich państw. Z tych czasów pochodzą legendarne Orlęta Lwowskie oraz Przemyskie. Ostatecznie Nehrybka znalazła się w granicach polskich i liczyła 678 mieszkańców w 115 domach. Skład wyznaniowy w 1921 roku przedstawiał się następująco: 561 grekokatolików, 89 rzymskokatolików i 27 Żydów. Druga Rzeczpospolita istniała około dwadzieścia lat.

1 września 1939 roku Polska została zaatakowana przez Niemców, zaś 17 września przez ZSRR. Państwo znikło z mapy Europy. Granica między Niemcami, a ZSRR przebiegała wzdłuż rzeki San, dzieląc Przemyśl na dwie części i pozostawiając Nehrybkę w Związku Radzieckim. Ten stan rzeczy utrzymał się do 1941 roku. 22 czerwca na granicy niemiecko-radzieckiej wojska niemieckie dokonały ataku na ZSRR. W ciągu kilku dni mieszkańcy Nehrybki zostali uzależnieni od nazistowskiej III Rzeszy. Niepowodzenia na froncie wschodnim, a szczególnie przegrana przez Niemcy bitwa na Łuku Kurskim przechyliły szalę na korzyść wojsk radzieckich. 27 lipca 1944 roku nastąpiło „wyzwolenie” Nehrybki spod okupacji niemieckiej. Na „wyzwolonych” terenach w ciągu kilku lat zaczęła rządzić „władza ludowa”, która w czasach stalinowskich była dla mieszkańców szczególnie uciążliwa. Tylko, że to byli już inni mieszkańcy tej samej Nehrybki. Po II wojnie światowej Polska znalazła się znowu na mapie Europy, ale granice zostały przesunięte znacznie na zachód i północ. W tych granicach znalazły się ziemie należące przez setki lat do Niemców, których po wojnie wysiedlono. Na tych obszarach osadzano wypędzonych Polaków z ziem, które po wojnie przyłączył ZSRR. Na pozostawione przez Niemców ziemiach osiedlano Ukraińców. Jeszcze w czasie II wojny światowej został wybudowany obóz dla jeńców wojennych radzieckich i włoskich. Spotkał ich straszny los. Byli w obozie przetrzymywani w nieludzkich warunkach. Świadkowie twierdzą, że w obozie nie było nawet trawy, bo została zjedzona przez jeńców. W jednym z budynków dzisiejszego zakładu Polna S.A. rozstrzeliwano więźniów wojennych, a następnie wrzucano do zbiorowego grobu na terenie Baterii 2 „Nehrybka”. Do dziś, w miejscu tym, stoi pomnik upamiętniający dramat tamtych ludzi. Już w 1945 roku z Nehrybki zaczęto wysiedlać Ukraińców. W przesiedleniach pomagały aresztowania, przesłuchania oraz strach. Do częściowo wysiedlonej miejscowości sprowadzali się Polacy wypędzeni ze swych ojcowizn, które znalazły się w granicach ZSRR. W dwóch, tzw. repatriacjach w latach 1945 i 1957 do Nehrybki przyjechali nowi gospodarze, którzy mieszkają w niej do dziś. Pochodzili oni głównie z Radochoniec i Miżyńca, a także z Syberii.Skład etniczny miejscowości zaburzyła także akcja „Wisła”, gdy w1947 roku z terenu wsi wywieziono ostatnią grupę Ukraińców.

Do najcenniejszych zachowanych zabytków w Nehrybce należą; zespół dworski (dwór mur. z ok. 1906, obora mur. z XIX w., 2 czworaki mur. z ok. 1906, ogrodzenie mur. i park krajobrazowy), zespół cerkwi gr.-kat. (ob. kościoła rz.-kat. – cerkiew mur. 1885, brama-dzwonnica mur. ok. 1926, plebania mur. 1 poł. XIX w.), karczma mur. 2 poł. XIX w., cegielnia mur. l.20-30 XX w., kapliczka mur. XIX w. oraz fort 2 „Nehrybka”, ziemno-mur. z lat 1880-1887, częściowo zniwelowany, artyleryjski jednowałowy twierdzy Przemyśl.

Ta strona używa cookie i innych technologii. Korzystając z niej wyrażasz zgodę na ich używanie, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki.